جوناس سالک: «حق ثبتی در کار نیست؛ مگر میشود خورشید را ثبت کرد؟»
- در سال ۱۹۵۵ از جوناس سالک پرسیدند حق ثبت اختراع واکسن فلج اطفال از آنِ کیست؛ پاسخ داد: مردم.
- چند روز پیش از آن اعلام شده بود که واکسن او بیخطر است و حدود ۹۰ درصد از فلج جلوگیری میکند.
- سالک از این واکسن پولی به دست نیاورد، هرچند احتمالاً ثبت آن هم ممکن نبود.
«مردم، به نظرم. حق ثبتی در کار نیست. مگر میشود خورشید را ثبت اختراع کرد؟»
این پاسخ جوناس سالک، پزشک و ویروسشناس آمریکایی، به پرسش ادوارد مورو، روزنامهنگار مشهور، در یک گفتوگوی تلویزیونی در سال ۱۹۵۵ بود: «حق ثبت این واکسن از آنِ کیست؟» جملهای که در تاریخ پزشکی ماندگار شد.
این را هم بخوانید: بقراط: «زندگی کوتاه است و فن، دراز»
چرا چنین گفت؟
در آغاز دهه ۱۹۵۰، فلج اطفال کابوس تابستانی خانوادهها بود؛ کودکی سالم را فلج میکرد یا به دستگاه «ریه آهنین» وابسته میساخت. در ۱۲ آوریل ۱۹۵۵ توماس فرانسیس، استاد سالک و مدیر کارآزمایی گسترده واکسن، اعلام کرد که واکسن بیخطر است و حدود ۹۰ درصد از فلج ناشی از پولیو پیشگیری میکند. سالک یکشبه قهرمان ملی شد.
پاسخ او به مورو نگاهش را خلاصه میکرد: واکسنی که از کودکان محافظت میکند باید هرچه سریعتر به هرچه بیشتر مردم برسد. به گفته مؤسسه سالک، او هرگز واکسن را به نام خود ثبت نکرد و از آن درآمدی نداشت.
روایت کاملتر
اسناد تاریخی نکتهای را میافزایند: بنیاد ملی فلج اطفال و دانشگاه پیتسبورگ واقعاً امکان ثبت اختراع را بررسی کردند، نه برای سود، چون پیشتر تصمیم گرفته بودند روش ساخت را رایگان در اختیار شرکتهای دارویی بگذارند. وکلای آنها نتیجه گرفتند که این روش احتمالاً به اندازه کافی نو نیست که ثبت شود. با این حال جمله سالک نماد این اندیشه ماند که برخی دستاوردهای پزشکی ارزشمندتر از آناند که کالا شوند.
پس از آن
واکسیناسیون همگانی تقریباً بیدرنگ آغاز شد. تا سال ۱۹۵۹ واکسن سالک به حدود ۹۰ کشور رسیده بود و در کمتر از ۲۵ سال انتقال بومی فلج اطفال در ایالات متحده پایان یافت.
منابع: مؤسسه تاریخ علم: جوناس سالک و آلبرت سابین، مؤسسه سالک: زندگینامه جوناس سالک، Slate (۲۰۱۴): چرا سالک واکسن را ثبت نکرد
این خبر از منبعی که در بالا آمده نقل شده است و مسئولیت محتوای آن بر عهدهٔ منبع اصلی است.
پرسشهای متداول
چه کسی گفت «مگر میشود خورشید را ثبت اختراع کرد؟»
جمله «مگر میشود خورشید را ثبت اختراع کرد؟» را جوناس سالک در سال ۱۹۵۵ در پاسخ به پرسش ادوارد مورو درباره حق ثبت واکسن فلج اطفال گفت.
آیا جوناس سالک واکسن فلج اطفال را ثبت اختراع کرد؟
جوناس سالک واکسن فلج اطفال را ثبت اختراع نکرد و از آن سودی نبرد؛ وکلای بنیاد ملی فلج اطفال بعدها روش ساخت را احتمالاً غیرقابل ثبت دانستند.
واکسن سالک چقدر مؤثر بود؟
در ۱۲ آوریل ۱۹۵۵ اعلام شد واکسن سالک بیخطر است و حدود ۹۰ درصد از فلج اطفال فلجکننده پیشگیری میکند.



